Portugalskie płytki azulejos i ich historia

Azulejos to nic innego jak cienkie płytki ceramiczne, najczęściej kwadratowe, o wymiarach 13-15 cm. W języku portugalskim wymawiane azulejżusz, w hiszpańskim azulehos. Nazwa azulejos pochodzi najprawdopodobniej od słowa azul, które w językach hiszpańskim i portugalskim oznacza kolor niebieski (a kolor niebieski począwszy od końca XVII wieku był dominującym kolorem portugalskich azulejos), lub od arabskiego słowa azzulej oznaczającego mały gładki kamień – tak nazywano mozaiki bizantyjskie.

Azulejos pojawiły się na Półwyspie Iberyjskim już w XI wieku wraz z przybyciem Maurów, którzy przywieźli nowe technologie wytwarzania i zdobienia ceramiki, takie jak szkliwa i lustry. Techniki te były rewolucyjne na tamte czasy i zyskały ogromną popularność na terenach obecnej południowej Hiszpanii. Pojawiły się ośrodki produkcji ceramiki, wśród których Malaga była największa.

Pierwszymi wzorami azulejo były tzw. wzory hiszpańsko- mauretańskie (inaczej azulejo mudejar). Były to wzory geometryczne o pochodzeniu islamskim. Cudownym przykładem mozaik hiszpańsko-mauretańskich jest pałac w Granadzie, w Hiszpanii.

Wzory hiszpańsko-mauretańskie możemy podziwiać również w krajach północnej Afryki. Są to wzory typowe, na przykład, dla ręcznie robionych płytek marokańskich.

W wieku XIV w Hiszpanii azulejos zaczęto wytwarzać na masową skalę. Do Portugalii zaś azulejos trafiły po wizycie w Andaluzji, w roku 1498, portugalskiego króla, Manuela I, który, zachwycony płytkami produkowanymi w Andaluzji, zlecił renowację pałacu w Sintrze pod Lizboną. Pałac w Sintrze został ozdobiony azulejos importowanymi z Sewilli i do dziś stanowi piękną pamiątkę hiszpańskich azulejos. W pałacu w Sintrze po raz pierwszy pojawia się płytka przedstawiająca tzw. strefę armilarną. Symbol ten widnieje obecnie na fladze Portugalii, a jest to przyrząd astronomiczny będący modelem sfery niebieskiej

Jak zmieniały się techniki produkcji azulejos:

• azulejo alicatado – azulejos cięte obcęgami na kawałki o różnych kształtach i układane w mozaiki
• cuenca/arista – płytki z wystającymi cienkimi liniami, który nie pozwalały na mieszanie się szkliw
• azulejo relevado – typowa portugalska płytka z wysokim reliefem, bardzo często występująca ze wzorem winorośli
• cuerda seca – płytka zdobiona szkliwami oddzielonymi tłustym separatorem, zazwyczaj w formie czarnej linii z tlenku manganu i oleju lnianego
• majolika – płytki malowane tlenkami na surowym szkliwie.

  

Majolika na Półwysep Iberyjski przybyła w połowie XV wieku wraz w włoskim artystą Francisco Nikuloso. To technika, która zrewolucjonizowała produkcję płytek azulejo. Pozwalała ona na malowanie jednocześnie kilkoma kolorami na surowym szkliwie.

Tematyka płytek azulejos zmieniała się przez wieki:

• XVI wiek – manieryzm i tzw. kompozycje dywanowe, w kratkę, wzory powtarzalne, często składające się z dwóch kontrastowych kolorów; tematyka religijna – biało-niebieskie przedstawienia na żółtym tle
• XVII wiek – motywy religijne – przedstawienia ze Starego i Nowego Testamentu; wzory geometryczne i roślinne; motywy orientalne
• XVII wiek – barok – tzw. groteski – fantastyczne sceny i postacie; panele przedstawiające wazony z kwiatami
• koniec XVII/XVIII wiek – kolorystyka biało-niebieska zainspirowana podobnie zdobioną chińską porcelaną przywożoną drogą morską do Europy; jednak portugalskie płytki charakteryzują się monumentalnymi panelami układanymi na całych ścianach; tematyka religijna, dworska, militarna;

  

• XVIII wiek/rokoko – przedstawienia biało-niebieskie otoczone kolorową ramą; pojawia się tzw. figura de convite czyli postać witająca w skali 1-1

  

• XVIII wiek – po trzęsieniu ziemi w Lizbonie w roku 1755 – dominują wzory pombaliańskie; nazwa pochodzi od Markiza de Pombal, który zarządzał odbudową Lizbony; z potrzeby szybkiej odbudowy miasta wzory te są proste, powtarzalne, mniej zdobne i łatwe w układaniu; pojawiają się również panele świętych patronów nad drzwiami domów mających chronić mieszkańców od katastrof

• koniec XVIII wieku – neoklasycyzm – lżejsze wzory; pojawiają się ptaki, girlandy, ramki z liśćmi i kwiatami
• druga połowa XIX/początek XX wieku – otwarcie fabryk uruchomiło bardziej masową produkcję azulejos i spowodowało, że zaczęto zdobić płytkami całe fasady budynków
• XX/XXI wiek – wzory abstrakcyjne

Jeśli szukasz autentycznych, ręcznie malowanych płytek azulejos w stylu portugalskim, zapraszam do mojego sklepu. Maluję je z pasją w technice majoliki, zachowując tradycyjne wzory i techniki używane od wieków. Odkryj kawałek Portugalii na płytkach azulejos już dziś!

Kawałek Portugalii na płytkach znajdziesz tutaj:

https://azuliana.com/kategoria-produktu/plytki/portugalia/